Kalendarium wydarzeń 2014-2017

Bieżeństwo – wspólnota pamięci

Bieżeństwo na Podlasiu nigdy nie było historią nieznaną lub zapomnianą. Pamiętali o nim mieszkańcy, mówiono o nim w domach, przechowywano pamiątki. Było również przedmiotem badań historyków, zbierano relacje, ukazywały się książki naukowe w różnych językach, przede wszystkim po białorusku (traktowanym jako język przodków), ale także po polsku, rosyjsku i angielsku.
Jednak do społecznej świadomości opowieść o bieżeństwie zaczęła trafiać dopiero przed nadejściem setnej, „okrągłej” rocznicy. Wielka w tym zasługa Anety Prymaki-Oniszk, autorki książki i twórczyni strony internetowej, Doroteusza Fionika, inicjatiora wielu wydarzeń rozgrywających się w przestrzeni publicznej, także autora kilku cennych prac oraz białostockiego środowiska historycznego, wydawców wielu znaczących publikacji, ale odbyło się również wiele mniejszych, lokalnych lub nawet indywidualnych inicjatyw, służących „odpominaniu” bieżeństwa. Poniżej przypominamy część z nich, może po to, by je „ocalić od zapomnienia”. Właśnie dzięki nim bieżeństwo w naszym regionie przestało być zjawiskiem i słowem nieznanym czy obcym. Chcielibyśmy, żeby podobna wiedza stała się powszechniejsza, aby o bieżeństwie mówiono na lekcjach historii w całej Polsce.
Serdecznie zapraszamy wszystkich, którzy organizowali imprezy związane z bieżeństwem w swoich miejscowościach lub wiedzą o nich, do nadsyłania uzupełnień w kalendarium.


20 lutego 2014 r. – pierwszy wpis na stronie: uruchomienie przez Anetę Prymakę-Oniszk strony internetowej www.biezenstwo.pl.

27 października 2014 r. -Doroteusz Fionik wygłosił w ramach Wszechnicy Kultury Prawosławnej w Białymstoku wykład Bieżeństwo – nasza historia mało znana. Prelekcję połączono z pokazem filmu Jerzego Kaliny Bieżeńcy. Miesiąc później Wszechnica zaprosiła również Anetę Prymakę-Oniszk.

14 grudnia 2014 r. - premiera spektaklu Bieżeńcy Grupy Teatralnej w Muzeum Białoruskim w Hajnówce pod opieką Joanny Stelmaszuk-Troc. Spektakl pokazano w różnych miejscowościach regionu kilkanaście razy. Brał udział w konkursie Jestem, bo wrócili i wraz z innymi pracami ukazał się zarówno w książce pokonkursowej, jak i w wolnym dostępie (biezenstwo.cerkiew.pl).

1 maja 2015 r. – ogłoszenie konkursu Jestem, bo wrócili. Przywracanie pamięci w setną rocznicę bieżeństwa na łamach portalu biezenstwo.pl. Współorganizatorem konkursu było Stowarzyszenie OrthNet. Do konkursu zgłoszono ponad 50 prac, których autorzy pochodzą przede wszystkim z Podlasia. Ogłoszenie wyników odbyło się 22 września w Akademii Supraskiej.

16 maja 2015 r. - w siedzibie Białowieskiego Parku Narodowego pokazano „Niezwykłą historię zwykłych ludzi”. Wystawę przygotował Białowieski Park Narodowy i portal www.biezenstwo.pl, (kuratorka: Ewa Moroz-Keczyńska, autorka tekstów: Aneta Prymaka-Oniszk).

21 lipca 2015 r. - otwarcie w Sejmie RP wystawy „Bieżeństwo (uchodźstwo) 1915. Wspólna historia”, (wędrowała także przez wiele miast Województwa Podlaskiego). Organizatorem ekspozycji jest Fundacja im. Księcia Konstantego Ostrogskiego przy współudziale „Przeglądu Prawosławnego”. Inicjatorem zorganizowania wystawy w Sejmie był poseł Eugeniusz Czykwin.

23 sierpnia 2015 r. – inscenizacja wielkiej bitwy o Bielsk sprzed stu lat stała się także pretekstem do opowiedzenia fragmentu historii Podlasia. Pomysłodawcą imprezy był Doroteusz Fionik. Bitwa, w której poległo ok. 10 tys. żołnierzy, odbyła się praktycznie bez świadków, potencjalni cywilni świadkowie właśnie wyruszyli na wschód.

29 sierpnia 2015 r. - spektakl plenerowy Bieżeńcy. Exodus Teatru Dramatycznego im. Aleksandra Węgierki w reżyserii Dany Łukasińskiej. Widowisko pokazano tylko 2 razy, natomiast 4 czerwca 2016 r. odbyła się premiera drugiej części, już na scenie teatralnej - Exodus 2.0 (reż. A. Pałyga), również w bezpośredni sposób nawiązującej do opowieści o bieżeństwie.

1 września 2015 r. - wyjazd laureatów i organizatorów konkursu "Jestem, bo wrócili" - śladami bieżeńców - do Tomska na Syberii.

8 listopada 2015 r. - Iwona Zinkiewicz, laureatka konkursu Jestem bo wrócili i przewodnik PTTK wygłosiła w Nadleśnictwie Supraśl wykład otwarty, poświęcony bieżeństwu. Kolejne wykłady odbywały się w Nadleśnictwie Czarna Białostocka, Nadleśnictwie Bielsk, Nadleśnictwie Żednia, Nadleśnictwie Rudka, w PTTK RO Białystok oraz w Parafii św. Jana Teologa w Białymstoku do sierpnia 2017 r.

12-13 listopada 2015 r. - konferencja naukowa zorganizowana przez Białoruskie Towarzystwo Historyczne: Bieżeństwo 1915 roku w historii i tradycji Białorusinów Podlasia zgromadziła badaczy i pasjonatów z Polski oraz z Białorusi. Wygłoszone referaty zostały opublikowane później w „Białoruskich Zeszytach Historycznych”.

14 grudnia 2015 r.
– uchwała Rady Miasta Białystok w sprawie nadania nazwy rondu, położonemu w Białymstoku w granicach osiedli nr 2 – Białostoczek oraz nr 9 – Jaroszówka: Rondo pamięci Bieżeństwa 1915 roku.

6 marca 2016 r. - premiera w Bielsku Podlaskim książki Doroteusza Fionika, Bieżeństwo. Droga i powroty 1915-1922, nad którą autor pracował od wielu lat. Wśród wielu innych działań propagujących dzieje Podlasia i mieszkańców tych ziem Fionik był też pomysłodawcą wystawy o bieżeństwie w 1995 roku: Bieżeństwo – nieznany exodus 1915-1921.

22 marca 2016 r. - panel dyskusyjny, zorganizowany przez Studenckie Koło Naukowe Regionalni, na Wydziale Filologicznym UwB. Goście spotkania: Doroteusz Fionik (etnograf, animator kultury białoruskiej, założyciel Muzeum Małej Ojczyzny w Studziwodach), Anna Szerszunowicz (filolog, laureatka konkursu „Jestem, bo wrócili”, pracownik administracyjny UwB), Tomasz Sulima (dziennikarz, etnograf, działacz białoruskiej mniejszości, radny w Bielsku Podlaskim), Anna Kołosow-Ostapczuk (autorka i koordynatorka projektu artystyczno-edukacyjnego „ZaTopieni w historii”). Moderatorzy: Marzena Radecka oraz Marcin Filipowicz – SKN Regionalni.

22 kwietnia 2016 r. – w warszawskim Domu Spotkań z Historią odbyło się spotkanie, w którym uczestniczyli m. in. Aneta Prymaka-Oniszk, Doroteusz Fionik i Wojciech Jagielski (pisarz, publicysta, korespondent wojenny) Uchodźcy w XX wieku i dziś. Czy we współczesnych bieżeńcach, zmierzających w stronę naszych granic, potrafimy dostrzec samych siebie? zorganizowane z okazji ukazania się 86 nru pisma „Karta”, poświęconego właśnie uchodźcom XX w.

21 września 2016 r. - nakładem wydawnictwa Czarne ukazała się reporterska książka Anety Prymaki-Oniszk: Bieżeństwo 1915. Zapomniani uchodźcy. Została nagrodzona Nagrodą Literacką Prezydenta Miasta Białegostoku im. Wiesława Kazaneckiego za 2016 rok  oraz stała się Warszawską Premierą Literacką – książka listopada 2016 roku. Poza tym nominowano ją do Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego za Reportaż Literacki 2016 i do do Nagrody Literackiej m.st. Warszawy oraz do Nagród Historycznych Polityki za debiut w dziale prac naukowych i popularnonaukowych.

6 grudnia 2016 r. - w II Liceum Ogólnokształcącym z Białoruskim Językiem Nauczania im. B. Taraszkiewicza w Bielsku Podlaskim odbył się finał konkursu „Bieżeństwo 1915 – nie zapomnimy”. Nagrodzone prace można znaleźć na stronie internetowej szkoły.
25-26 marca 2017 r. odbył się w Pszczynie (Woj. Śląskie) IV Ogólnopolski Konkurs Krasomówczy o Tytuł „Przewodnik-Krasomówca”. III miejsce zajęła Iwona Zinkiewicz z Białegostoku, która m. in. wygłosiła wykład Bieżeństwo 1915 - zapomniani uchodźcy.

5 października 2017 r. - premiera filmu Bieżeńcy 1915-1922 w reżyserii Jerzego Kaliny, wyprodukowanego przez Biełsat w koprodukcji z Miastem Białystok i Muzeum Rolnictwa im. K. Kluka w Ciechanowcu. Jest już legalnie dostępny online https://www.youtube.com/watch?v=pFul_4LuPH4 w czterech wersjach językowych. Do końca roku odbyło się i odbędzie kilkanaście publicznych pokazów filmu, połączonych ze spotkaniem z reżyserem (m. in. Warszawa, Olecko, Bielsk Podlaski, Lublin). Jerzy Kalina jest również autorem dokumentu Bieżeńcy z 1999 roku.

10 listopada 2017 r. - uroczysta prezentacja książki pokonkursowej Jestem, bo wrócili. Spotkanie z redaktorkami w Centrum Kultury Prawosławnej w Białymstoku zgromadziło ok. 200 osób, w tym ok. 40 uczestników konkursu. (relacja z pierwszego spotkania autorskiego oraz książka do pobrania: http://biezenstwo.cerkiew.pl/news.php?id_n=21). Kolejne spotkania odbędą się w Bielsku Podlaskim i w Warszawie.

[kalendarium powstało na potrzeby opracowywanej właśnie książki zbiorowej Świadectwa pamięci. W kręgu źródeł i dyskursów (od XIX wieku do dzisiaj), pomysł: E. Dąbrowicz, opr. E. Dąbrowicz, A. Szerszunowicz]



PAKP

Konkurs jest organizowany z błogosławieństwa
Metropolity Prawosławnego Warszawy i całej Polski Sawy.


Organizatorzy:

OrthNet Cerkiew.pl Biezenstwo.pl

Sponsorzy:

Muzeum Historii Polski Patriotyzm jutra Pronar Towarzystwo Przyjaciół Skansenu w Koźlikach Fundacja Dialog Narodów
Urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego Urząd Miasta w Białymstoku Urząd Gminy Bielsk Podlaski Urząd Miasta w Bielsku Podlaskim Urząd Gminy Czeremcha Urząd Gminy Gródek Urząd Miasta w Hajnówce Urząd Gminy Nurzec-Stacja Urząd Gminy Hajnówka Urząd Miasta i Gminy Michałowo Urząd Gminy Orla Urząd Gminy Siemiatycze Urząd Gminy Supraśl Urząd Gminy Zabłudów

Patroni medialni:

TVP Białystok Polskie Radio Białystok Radio Orthodoxia Radio Racja
Gazeta Wyborcza Białystok Czasopis Nad Buhom i Narwoju Niwa Przegląd Prawosławny Istocznik УКРАЇНЦІ У ФЕТЕРІВ

Partnerzy:

Akademia Supraska Bractwo Młodzieży Prawosławnej w Polsce Bractwo Młodzieży Prawosławnej  Diecezji Białostocko-Gdańskiej Bractwo Młodzieży Prawosławnej  Diecezji Białostocko-Gdańskiej Centrum Kultury Prawosławnej Białystok Centrum Europy Wschodniej UMCS  Prawosławny Ośrodek Miłosierdzia Diecezji Lubelsko-Chełmskiej Fundacja im. Księcia Konstantego Ostrogskiego Fundacja Oikonomos Lubelski Instytut Kultury Prawosławnej STOWARZYSZENIE NA RZECZ DZIECI I MŁODZIEŻY UCZĄCYCH SIĘ JĘZYKA BIAŁORUSKIEGO „AB-BA” УКРАЇНСЬКЕ ТОВАРИСТВО Wydawnictwo Warszawskiej Metropolii Prawosławnej